Bologna 1-1 Torino: Phút 77, bàn tay Skorupski và cái tên Kulenovic

Phút 77, sân Renato Dall'Ara. Trái bóng rời chân Kulenovic từ khoảng cách hai mươi mét, đi thẳng vào giữa khung thành, một cú sút chẳng hiểm hóc gì. Skorupski đổ người, bóng chạm tay anh rồi nảy ra. Khi trái bóng lăn qua vạch vôi, khán đài Bologna im như tờ. Không phải cái im lặng của thất vọng. Đó là cái im lặng của một người vừa nhận ra mình đánh rơi một vật gì đó trong túi áo mà không hề hay biết. Tôi ngồi cách sân ấy tám nghìn cây số, ở Đà Nẵng, và nghe thấy tiếng thở dài. Bóng đá đôi khi chỉ là một khoảnh khắc dài đúng một phần giây. Skorupski đã bắt được hàng nghìn cú sút như thế trong sự nghiệp. Phút 77 hôm ấy, bóng tuột. Một trận hòa 1-1 giữa hai đội đang chật vật. Nghe thì nhạt. Tôi đã tua lại mười hai lần, dừng ở từng khung hình, và thấy trong đó cả một chương về cách bóng đá hiện đại tự kể câu chuyện của mình — bằng lỗi lầm của những con người, chứ không bằng sơ đồ trên bảng chiến thuật. Bologna bước vào trận này với một vị huấn luyện viên mới. Tedesco bị sa thải chỉ sau khoảng bốn vòng đấu, và Palladino được bổ nhiệm trong vòng vài ngày. Một huấn luyện viên đến với đội bóng khi trong tay chỉ có vài buổi tập thì không thể cài đặt được điều gì mới: không hệ thống pressing mới, không bài phối hợp cố định, không cấu trúc kiểm soát bóng. Anh ta chỉ có thể nói với các học trò rằng hãy đá như các cậu vẫn đá, và đừng thua. Sự xuất hiện của Palladino trong vai trò ấy khiến tôi nhớ đến một quy luật mà tôi đã quan sát suốt năm mươi mốt năm làm nghề: các câu lạc bộ luôn tin rằng thay huấn luyện viên là một hành động, trong khi thay huấn luyện viên thực chất là một khoảng trống. Khoảng trống ấy chỉ được lấp bằng thời gian, và thời gian là thứ không ai có vào giữa mùa giải. Phía bên kia, Torino bước vào Dall'Ara với một hành trang nặng hơn. Bốn trận, một chiến thắng, ba thất bại. Và mới đây, họ bị Monza loại khỏi Coppa Italia — một đối thủ mà theo lẽ thường phải bị đánh bại. Cú sốc ấy không chỉ là mất một đấu trường; nó là mất một lối thoát. Đội bóng nhỏ nào cũng cần một con đường phụ để giữ tinh thần, và Torino vừa đánh mất con đường của mình trước khi mùa đông đến. Hai đội bóng, hai nỗi lo khác nhau, cùng bước vào một trận đấu mà truyền thông gọi là cần một kết quả lớn để khởi động lại mùa giải. Tôi không thích chữ khởi động lại. Bóng đá không có nút cài đặt lại. Chỉ có những con người phải tiếp tục bước đi với đôi chân mỏi. Phút 15, Fortini để mất bóng ở khu vực giữa sân theo cách mà các huấn luyện viên gọi là rẻ. Không phải mất bóng vì bị tắc, mà mất bóng vì chuyền vào nơi không có ai. Bologna lập tức chuyển trạng thái. Cambiaghi nhận bóng, dốc xuống đáy biên, và trước khi hàng thủ Torino kịp lùi về đúng vị trí, anh ta căng ngang trở lại vào vùng cấm. Bernardeschi đến đúng lúc, không người kèm, đá một chạm. Perri phản ứng quá chậm với một cú sút khá trung tâm. Bóng vào lưới. Cả hai bàn thắng của trận đấu đều đến từ những giây ngay sau khi một đội đánh mất bóng, chứ không phải từ thế trận áp đặt. Bologna không ghi bàn nhờ luân chuyển bóng mười đường; họ ghi bàn nhờ Torino tự mở cửa. Đường căng ngang của Cambiaghi thuộc dạng kéo ngược từ đáy biên vào vùng trước khung thành — trong bóng đá hiện đại, đây là một trong những khu vực tạo cơ hội hiệu quả nhất, bởi hàng thủ thường có xu hướng lùi sâu theo bóng, để lại khoảng trống cho một cầu thủ tuyến hai băng vào. Bernardeschi băng vào đúng khoảng trống ấy. Lỗi nằm ở việc Torino không theo người từ tuyến hai, và ở việc Perri không khép góc đủ nhanh. Đó là lỗi mang tính cấu trúc, lặp lại được, không phải một tai nạn. Phút 77, Kulenovic nhận bóng ở gần vạch giữa sân. Anh ta quay người, dốc bóng về phía khung thành Bologna. Ba mươi mét, rồi bốn mươi mét, không một tiền vệ nào cản lại. Đến gần vùng cấm, anh ta đối mặt De Silvestri. Trung vệ già của Torino lao vào, nhưng lao vào bằng sự do dự. Bản tin mô tả anh ta quá mềm trong pha tranh chấp. Kulenovic đi qua. Anh ta sút. Skorupski đổ người, bóng tuột khỏi tay. Hai bàn thắng, hai thủ môn, hai dạng lỗi khác nhau. Perri sai ở bước chân đầu tiên — phản xạ, di chuyển, khép góc. Skorupski sai ở kỹ thuật bắt bóng — bóng đi vào tay mà không giữ được. Một thủ môn sai vì không đến kịp. Một thủ môn sai vì đến kịp nhưng để tuột. Ngôn ngữ bóng đá gọi cái thứ hai là đánh rơi. Tôi thích chữ ấy. Nó gợi đến một người đang cầm một vật quý trong tay và để nó rơi xuống đất. Skorupski đã bắt được cú sút, nghĩa là anh đã đến đúng chỗ. Nhưng giữa khoảnh khắc chạm bóng và khoảnh khắc giữ bóng, có một khoảng cách mà đôi tay ấy không lấp được. Bây giờ hãy nói điều mà các bản tin không nói. Bản tin gán tên Skorupski ngay trên tiêu đề, biến anh trở thành nguyên nhân của hai điểm đánh rơi. Cách đặt vấn đề đó không sai về mặt sự kiện, nhưng nó chuyển hướng phân tích từ một hệ thống sang một cá nhân. Và với tôi, đó là lỗi của người viết, không phải của thủ môn. Thử đặt câu hỏi khác. Vì sao một tiền đạo có thể dốc bóng từ vạch giữa sân tới sát vùng cấm mà không gặp một tiền vệ nào cản lại? Bologna dẫn trước từ phút 15. Họ phải bảo vệ tỷ số trong hơn bảy mươi phút. Trong suốt bảy mươi phút ấy, theo lẽ thường, tuyến giữa phải là tấm khiên đầu tiên. Nhưng ở phút 77, tấm khiên ấy không tồn tại. Một đội bóng vừa thay huấn luyện viên vài ngày thì chưa có cấu trúc khép trận đấu, và điều đó không phải lỗi của Skorupski. Một điểm giành được bằng một pha đi bóng cá nhân và một lỗi bắt bóng không phải là một điểm giành được từ cấu trúc. Nếu Torino không tạo ra được những cơ hội có hệ thống, họ sẽ lại về đúng vạch xuất phát trong vòng vài tuần nữa. Còn Kulenovic: bản tin gọi đây là bàn thắng Serie A đầu tiên của anh. Chữ đầu tiên luôn có sức nặng. Nhưng một tiền đạo ghi một bàn từ một pha dốc bóng ba mươi mét không phải là một hệ thống tấn công. Nó là một khoảnh khắc. Và những đội bóng xây dựng kết quả trên những khoảnh khắc cá nhân sẽ khó lặp lại chúng. Viên ngọc thô không cần mài giũa, chỉ cần một ánh mắt đủ kiên nhẫn để yêu. Kulenovic tối nay là một viên ngọc như thế. Nhưng tôi đã quá già để nhầm một tia sáng với một ngọn đèn. Tôi cần thấy cậu ấy ghi bàn trong những trận mà đội bóng của cậu ấy chơi tệ, trong những ngày mà hàng thủ đối phương đứng đúng vị trí và không có ai để dốc bóng qua. Cậu bé ấy không cần chiến thuật, cậu ấy cần một người đọc được cơn đói của khát vọng. Nhưng cơn đói thì phải kéo dài, chứ không chỉ bùng lên một đêm. Về phần Skorupski, tôi muốn nói một điều mà nghề này ít khi nói. Trong nhiều năm, bóng đá hiện đại đã thần thánh hóa khả năng phát bóng của thủ môn, biến họ thành người khởi phát tấn công, thành hậu vệ thứ mười một. Các câu lạc bộ trả giá cao cho những thủ môn chuyền bóng giỏi, trong khi thứ cơ bản nhất của nghề gác đền — phản xạ, kỹ thuật bắt bóng, sự chắc chắn — lại bị xem nhẹ. Và rồi đến một đêm như đêm nay, khi trái bóng đi vào tay và tuột ra, tất cả những gì còn lại là thứ kỹ thuật cơ bản ấy. Bóng đá luôn trở về với những điều giản dị nhất vào đúng lúc người ta quên chúng. Sự khác biệt giữa một trận hòa tẻ nhạt và một trận hòa đáng nhớ nằm ở chỗ người xem có nhìn thấy gì trong đó hay không. Tôi từng bị chê là bình luận thơ mộng trên sóng hình, từng bị gọi là nhà thơ đi lạc vào sân cỏ. Bị chê thơ trên sóng hình là điều tôi tự hào — trái bóng vốn là thơ. Nhưng ở tuổi này, tôi cũng học được rằng thơ không phải là thứ để trang điểm cho một trận đấu. Thơ là thứ còn lại sau khi người ta đã gột bỏ hết những con số. Tôi nhớ sân Hòa Xuân ở Đà Nẵng, nơi tôi từng ngồi lạc vào một khán đài vắng trong trận U19 và nghe thấy tiếng trái bóng lăn còn rõ hơn tiếng người. Sân Hòa Xuân vắng lặng đến mức tôi nghe được tiếng trái bóng thở dài. Ở Dall'Ara hôm ấy, tôi nghe thấy điều tương tự. Không phải tiếng thở dài của khán đài. Mà là tiếng thở dài của một trận đấu tự biết mình chưa xứng đáng với những gì người ta kỳ vọng. Rời khỏi trận đấu này, tôi vẫn giữ lại hai hình ảnh. Một là đôi tay Skorupski khép vào rồi mở ra trong khoảnh khắc. Hai là tấm lưng Kulenovic dốc bóng về phía khung thành, cô đơn, không ai theo kịp. Cả hai đều là những khoảnh khắc không thể dạy được trên bảng chiến thuật. Bóng đá là vậy: bạn chuẩn bị mười một con người trong bốn vòng tập, rồi trận đấu quyết định bằng một phần giây của một bàn tay. Với Palladino, đây là trận ra mắt mà không ai có quyền phán xét. Với Abate, đây là một điểm thoát nghẹt nhưng chưa đủ để thở. Với Kulenovic, đây là khoảnh khắc tên anh được xướng lên trong một bản tin Serie A, và cũng là lúc cơn cuồng hoan bắt đầu được thử thách. Với Skorupski, đây là buổi tối mà mọi trọng lượng của một mùa giải đè lên mười đầu ngón tay. Ở tuổi 67, tôi vẫn tin vào ma thuật, vì đã thấy một viên ngọc tìm thấy mình giữa bùn. Nhưng cái ma thuật tôi tin không nằm ở bàn thắng đầu tiên của Kulenovic. Nó nằm ở chỗ: sau một lỗi lầm như thế, sáng hôm sau Skorupski vẫn phải đeo găng và bước ra sân tập. Bóng đá không tha ai, nhưng nó luôn cho ngày mai. Một huấn luyện viên mới có thể định nghĩa mùa giải của mình bằng thái độ trong bốn mươi tám giờ tới, chứ không phải bằng điểm số của tối qua. Bản tin gọi đây là một trận hòa nhạt. Tôi gọi đây là một trong những buổi tối mà bóng đá trung thực nhất với chính nó — khi chiến thắng và thất bại không thuộc về hệ thống, mà thuộc về bàn tay con người. Và nếu có ai hỏi tôi rằng trận đấu này dạy được gì, tôi sẽ trả lời bằng một câu hỏi: khi một đội bóng phải bảo vệ tỷ số trong bảy mươi phút, thì tấm khiên nào sẽ đứng trước khung thành — hàng tiền vệ, hay chỉ một đôi găng tay?